cmentarz Prazeres, foto: http://lifestyle.publico.pt, Daniel Rocha

Portugalskie cmentarze – znane i nieznane …

Chociaż portugalskie cmentarze, tak jak np. paryskie Père-Lachaise rzadko znajdują się na trasie wycieczek, warto dowiedzieć się o nich coś więcej i wpisać je na listę miejsc, które należy zobaczyć podczas swojego pobytu w tym kraju. Jak wszystkie inne przybytki ostatniego spoczynku, mogą nam wiele powiedzieć o kulturze i historii danego miejsca.

 

Oczywiście najbardziej znanym jest lizboński cmentarz Prazeres. Jego nazwa (prazeres w j. port. oznacza: przyjemności) w zestawieniu z powagą która przystoi miejscu takiemu jak cmentarz, może wywoływać zdziwienie. Wytłumaczenie tego dysonansu jednak jest bardzo proste. Prazeres to nazwa quinty (dworu, będącego siedzibą majątku ziemskiego), która niegdyś znajdowała się w tej (obecnie) dzielnicy Lizbony a jeszcze w XIX w. miejscu położonym poza miastem. Prazeres to również nazwa dawnej dzielnicy Lizbony, wyrosłej na miejscu quinty, która to w 2013 r. została włączona do dzielnicy Estrela. Dzisiaj do cmentarza można dojechać kultowym już tramwajem 28, który to właśnie na tym przystanku ma swoją pętlę.

 

do cmentarza Prazeres można dojechać tramwajem 28; foto: wikipedia

 

Sam cmentarz został założony w 1833 r, po tym, jak miasto zaatakowała epidemia cholery. Od wielu już lat jest (jeśli można użyć takiego określenia w stosunku do tego miejsca …) najmodniejszym cmentarzem w Lizbonie. Swoje miejsce ostatniego spoczynku znalazła tutaj w roku 1999 m.in. Amália Rodrigues. Dwa lata później jej szczątki przeniesione zostały do Panteonu Narodowego. Stało się to pod silną presją wielbicieli jej talentu i to dopiero po zmianie prawa, które pozwalało na przenosiny zwłok do innego grobu po co najmniej czterech latach od pochówku. Podobnie stało się zresztą ze szczątkami pochowanego tu Fernando Pessoi, które z kolei jakiś czas po śmierci poety, powędrowały do kościoła Hieronimitów w Belém.

Swoistą ciekawostką jest mauzoleum rodziny Sousa Holstein, czyli książęcej rodziny Palmela. Założone zostało ono w 1849 r. przez pierwszego diuka Palmela – Pedro Sousę Holsteina. W momencie jego założenia, znajdowało się ono poza murami cmentarza, jednak w międzyczasie zmieniło się prawo, likwidując wszelkie inne, niż państwowe cmentarze. W związku z tym, ogromny, prywatny cmentarz diuków Palmela, stał się częścią miejskiego cmentarza Prazeres. W mauzoleum pochowanych zostało do tej pory ponad 200 przedstawicieli tej rodziny, oprócz … jego założyciela, którego szczątki spoczęły w portugalskim kościele w Rzymie. Znajduje się tu jedyna rzeźba Canovy w Lizbonie, wykonana na zamówienie wspomnianego pierwszego diuka de Palmela. Ozdabia ona cenotaf, czyli pusty grobowiec Pedro Sousy Holsteina.

 

kaplica diuków de Palmela na cmentarzu Prazeres; foto: cm-lisboa.pt

 

Z pewnością warto zwrócić uwagę na grobowiec ekscentrycznego milionera,właściciela niesamowitej Quinta da Regaleira w Sintrze. Podobnie jak w swojej siedzibie w Sintrze, również i grobowiec pełen jest elementów nawiązujących do zainteresowań Monteiro okultyzmem i masonerią. Wg. tradycji, zamek jego grobowca i pałacyku w Sintrze, miał otwierać ten sam klucz …

 

mauzoleum Monteiro na cmentarzu Prazeres; foto: historiadeportugal.info

 

ozdoby na mauzoleum António Augusta Carvalho Monteiro ; foto: http://expm.tumblr.com

 

Warto również odnotować, iż porastające licznie cmentarz cyprysy, są najstarszym siedliskiem tego gatunku na Półwyspie Iberyjskim.

Jak przystało na Lizbonę, miasto położone na siedmiu wzgórzach, również i „mieszkańcy” tego cmentarza, mogą liczyć na przepiękne widoki – na rzekę Tag i most 25 Kwietnia.

 

widok z cmentarza Prazeres; foto: imgrum.net

 

Na terenie cmentarza, w dawnej kaplicy cmentarnej, mieści się obecnie muzeum poświęcone tej lizbońskiej nekropolii.

To jednak nie jedyne w Lizbonie miejsce warte wspomnienia w kontekście Dnia Wszystkich Świętych. Trzeba pamiętać o mauzoleum rodu Braganca, zwanym Panteonem Królewskim, mieszczącym się w klasztorze św. Wincentego za Murami. Miejsce wiecznego spoczynku znaleźli w nim wszyscy oprócz królowej Marii I, pochowanej zgodnie ze swoim życzeniem w bazylice Estrela i kilkoro przedstawicieli rodziny, pogrzebanych w Brazylii i Włoszech, monarchowie z rodziny Braganca oraz ich najbliżsi.

 

 

„Jedną z najlepiej strzeżonych tajemnic Lizbony” nazywany jest Cmentarz Anglików (Cemitério dos Ingleses), położony w pobliżu Bazyliki Estrela. Powstał w roku 1654 dzięki umowie pomiędzy Cromwelem a królem Janem IV. Był on potrzebny, aby chować zmarłych angielskich marynarzy, żołnierzy, czy handlowców, których w tym czasie w Lizbonie, dzięki silnym związkom dynastyczno – gospodarczym pomiędzy Anglią a Portugalią nie brakowało. Pochowani tutaj byli wyznania protestanckiego, a więc nie było dla nich miejsca na katolickich cmentarzach.

Cmentarz, otoczony murem i porośnięty wysokimi cyprysami, sprawia rzeczywiście wrażenie miejsca, które usiłowano ukryć przed przechodniem. Cyprysy zostały tu zresztą posadzone z rozkazu Świętej Inkwizycji, która nie chciała „ranić” katolickich oczu widokiem nagrobków innowierców. Najsłynniejszą pochowaną tutaj osobistością, jest Henry Fielding, autor powieści „Tom Jones”. Zmarł on w kilka miesięcy po ty, jak przybył do Lizbony, aby podreperować swoje zdrowie. Portugalskie powietrze najwyraźniej nie służyło również Thomasowi Barclay’owi, pierwszemu konsulowie Stanów Zjednoczonych we Francji, wyznaczonego do negocjacji z sułtanem Maroka. W drodze do Afryki, znalazł się w Lizbonie i tutaj zachorował na zapalenie płuc a następnie (25.VIII.1795 r.) zmarł. Był pierwszym amerykańskim dyplomatą, który zmarł na obczyźnie, o czym informuje zresztą odpowiednia tablica na cmentarzu.

 

Henry Fielding grave.jpg
grób Henry’ego Fieldinga ; foto: wikipedia,  flickr.com/photos/tolobato/

 

 

Faktem, o którym się już rzadko pamięta, jest to, że cmentarze aż do początku XIX w., powstawały w pobliżu kościołów, istniały również różnego rodzaju cmentarze prywatne, zmarłych chowano również w murach kościelnych. Im zmarły był osobą bardziej zasłużoną, tym bliższe ołtarzowi było jego miejsce pochówku. Jednym z przykładów takich kościelnych cmentarzy, czy raczej katakumb, może być kościół św. Franciszka w Porto. Jest on znany przede wszystkim z bogatych, wykonanych techniką „talha dourada” (pozłacanych płaskorzeźb z drewna) zdobień swojego wnętrza, na których wykonanie zużyto ok. 600 kg złota. Warto jednak również zwiedzić wspomniane katakumby, w których pochowanych zostało tysiące zakonników. Ci bardziej zasłużeni w murowanych grobowcach, kości reszty z nich zebrano i umieszczono w jednym miejscu – widoczne są one zza oddzielających je od zwiedzających szyby …

katakumby w kościele św. Franciszka w Porto; foto: visitporto.travel

 

wnętrze kościoła św. Franciszka w Porto; foto: visitporto.travel

 

Będąc w Porto, można wybrać się na Cmentarz Lapa – odpowiednik lizbońskiego cmentarza Prazeres. Założony został również w konsekwencji szalejącej w 1833 r. epidemii cholery i stał się miejscem spoczynku najsłynniejszych obywateli miasta Porto. Jako iż jego obywatele należeli do naprawdę zamożnych ludzi, również grobowce i kaplice wzniesione dla nich na tutejszym cmentarzu, należą do wyjątkowo interesujących i wartych wizyty.

 

Cedofeita - Lapa - N0e - Vista geral.jpg

 

Wzorem innych europejskich miast, również Lizbona posiada cmentarz dedykowany … zwierzętom. Znajduje się on wewnątrz lizbońskiego zoo. Niektóre z płyt nagrobnych pochodzą z lat 40-tych XX w. …

 


Jardim Zoologico de Lisboa; foto: TripAdvisor

 

Niewątpliwie jednak najbardziej oryginalnym cmentarzem jest … Cmentarz Kotwic (Cemitério das Âncoras) na plaży Barril na wyspie Tavira (Ilha de Tavira) w Algarve. Powstał on na pamiątkę ciężkiej pracy rybaków trudniących się w tych stronach połowem tuńczyka. Żelazne kotwice służyły do mocowania sieci, w które były łowione wspomniane ryby. Kiedy w drugiej połowie XX w. populacja tuńczyka mocno się tutaj zmniejszyła, wielu rybaków utraciło swoje miejsce pracy. Niepotrzebne już kotwice mają przypominać o czasach świetności trudnego zawodu rybaka …

 

Cmentarz Kotwic, foto: cm-tavira.pt

 

zdjęcie tytułowe: cmentarz Prazeres, foto: http://lifestyle.publico.pt, Daniel Rocha